Grímstunga í Vatnsdal

Identity area

Type of entity

Corporate body

Authorized form of name

Grímstunga í Vatnsdal

Parallel form(s) of name

Standardized form(s) of name according to other rules

Other form(s) of name

Identifiers for corporate bodies

Description area

Dates of existence

(950)

History

Forn kirkjujörð og prestssetur til 1847. Bærinn stendur á sléttu hólbarði rétt sunnan Álku spöl neðan brekkna. Takmarkast jörðin af Vatnsdalsá að austan, en Álku að vestan. Beitarhús [Kvisthagi] móti Forsæludal. Þar hét Litlidalur áður. Fyrrum átt jörðin alla Grímstunguheiði suður á há Stórasand. Fjölfarinn reiðvegur lá yfir yfir heiðarnar niður hjá Grímstugu. Heimagrafreitur er efst í túni. Í túnjaðri var Grímstungukot, en sel við Selkvísl, er skilur heimaland og heiði. Skútabær við Álku á Skúteyrum. Grímstungusel var í Fremridal. Íbúðarhús byggt 1921, 754 m3. Fjós fyrir 11 gripi. Fjárhús yfir 255 fjár. Hlaða 450 m3. Votheysgryfjur 120 m3. Haughús 160 m3. Tún 29,3 ha. Veiðiréttur í Vatnsdalsá og Álku.

Places

Vatnsdalur; Áshreppur; Grímstunguheiði; Vatnsdalsá; Kvisthagi; Forsæludalur; Stórisandur; Grímstungukot; Selkvísl; Skútabær; Skúteyrum; Grímstungusel; Fremridal; Undornfellskirkja [Undirfellskirkja]; Álka [Álptará - Álptaskálará]; Álptaskálarárgil [Álkugil]; Búkarkvísl; Lambatungur; Haukagilsheiði; Rjettarhólmi; Pollshamar; Sauðarskjól; Hjarðartunga:

Legal status

Grímstunga, kölluð af sumum Grímstungur.
Kirkjustaður og beneficium. Jarðardýrleiki er óviss, því jörðin tíundast öngvum, og hefur aldrei tíundast í manna minni; en þótt jarðabókin 1698 kalli hana xxxv þá vita menn engin rök til þess. Staðarhaldarinn Sr. Hallur Olafsson. Landskuld engin og hefur aldrei verið í manna minni, því þessi beneficiator heldur staðinn frí, so sem allir aðrir. Leigukúgildi engin og hafa ei verið fyrr nje síðar, en heimastaðnum fylgir iiii og eitt hálflt kúgildi, sem eru staðarins inventarium; allra þeirra ávaxta nýtur presturinn til uppheldis sjer og ábyrgist þau við öllu, so sem aðrir beneficiatores. Kvaðir öngvar. Kvikfjenaður vii kýr, i kvíga veturgömul, lxvii ær, xiii sauðir veturgamlir, lxv lömb óvís, ii hestar, v hross, i foli veturgamall, iii unghryssur. Fóðrast kann viii kýr, xxx lömb, lx ær, viii hestar. Afrjett á staðurinn, sem staðarbaldarinn ljær hvörjum er hann vill fyrir toll. Torfrista og stúnga næg. Rifhrís til kolgjörðar og eldiviðar bjarglegt Silúngsveiðivon í Vatnsdalsá má ekki telja, en í fjallvötnum í Grímstúngulandi gagnvæn, en örðugt mjög til að sækja. Eggversvon nokkur af álftareggjum.
Grasatekja hjálpleg. Hvannatekja og róta gagnvæn. Engjatak eður beit eignar presturinn staðnum í Saurbæjarlandi, þar sem heitir Saurteigur; það er ekki brúkað í manna minni til Grímstúngu. Beit eignar presturinn staðnum fyrir austan Vatnsdalsá, þar sem kölluð er Sundhlíð í Túngufjalli; óákveðið er hvað lengi eður fyrir hvað margan peníng staðurinn eigi það itak, en það er í vissum reit takmörkuðum á þá síðu sem til Túngu veit, og brúkar staðurinn það enn. Túninu granda leirskriður af brattlendi. Enginu grandar Vatnsdalsá með sandi og leiri. Ekki er fjárhúsi óhætt fyrir snjóflóði.
Grímstungukot hefur hjer hjáleiga verið í túninu, bygð fyrst fyrir 40 árum eður fleirum, en fyrir 4 eður 5 árum í eyði lögð, sökum þess, að staðarhaldarinn mátti ekki án vera grasnautnarinnar. Landskuld var lx álnir og betalaðist í öllum gildum landaurum. Leigukúgildi iii, og guldust leigur í smjöri eður öðrum landaurum. Kvaðir voru öngvar.
Tún og engjar yoru í afmörkuðu plátsi, og naut ábúandi allra annara hlunninda í óskiftu landi, fyrir utan heiðartolla. Ei má hjer aftur byggja, nema staðurinn missi nauðsynlega grasnautn sína.

Þórhallastader.
Eru almenn munnmæli að í staðarins Grímstúngu landi hafi að fornu bólstaður verið. Enginn veit rök til þess, nema bæjarnafnið og Grettissögu. Bæjarstæðið er öllum kunnugt
og heldur það enn nafninu. Girðíngarnar hafa brattlendisskriður og Vatnsdalsá eyðilagt, og að manna meining aldrei bólstaður verið í 200 ár eður lengur. Það er nú átölulaust
um aldur og æfi Grímstúngu land, og örvænt aftur að byggja, því skriður hafa töður og engjar öldúngis eyðilagt.

Kot.
Menn segja að í fornum Grímstúngu skjölum sje þessi jörð kölluð Torfustader. Jarðardýrleiki xx og so tíundast presti og fátækum. Eigandinn er Grímstúngu kirkja og beneficium.
Abúandinn Þorvarður Skeggjason, býr á hálfri. Annar ábúandi Jón Höskuldsson býr á hálfri. Landskuld af allri jörðunni i & xx álnir, og so hefur verið í næstu 17 ár. Geldur helming hver ábúenda. Betalast með vallarslætti, þrír eyrisvellir fyrir xx álnir, xii stikur vaðmáls fyrir xxx álnir, hitt í kaupstaðargjaldi, eður ullarvöru ef kaupstaðargiald skortír, og þó oftast xx álna fóðnr af allri jörðinni. Leigukúgildi vi, leigir helming hver. Leigur betalast í smjöri heim til staðarins. Kvaðir öngvar. Kvikfje hjá Þorvaldi iii kýr, xx ær, viii lömb, i hestur, i hross með fyli. Hjá Jóni ii kýr, xxx ær, i gymbur veturgömul, x lomb, i bestur, i foli tvævetur. Fóðrast kann iiii kýr, i úngneyti, xxx ær, xxiiii lömb, iiii hestar. Torfrista og stúnga sæmileg. Laxveiðivon í Vatnsdalsá lítil. Silúngsveiðivon í sama máta. Selstöðu fá ábúendur í Grimstúngulandi, og segja menn, að xx álnir landskuldar komi þar fyrir; þó gjaldast þær xx álnir hvört sem selstaðan er brúkuð eður ei. Beit fá ábúendur af staðarhaldaranum, þá nauðsyn krefur um vetur, og hefur hann það ekki til kaups metið. Enginu granda leirskriður úr fjalli.

Smidshóll heitir örnefiii í landsplátsi því, sem Grímstúngu er eignað millum Kots og Þóroddstúngu. Landsplátsið nefna menn Sundhlíð, vide Grímstúngu. þar sem þetta örnefni Smiðshóll er, ætla menn bygð muni hafa að fornu verið. Engin vita menn rök til þess og öngvar sjást hjer girðínga nje tófta leifar, og geta menn að skriða hafi það eyðilagt.
Ómögulegt er hjer að byggja.

Functions, occupations and activities

lausamaðurinn, Sveinn Jónsson, síglaður og hlæjandi. Hann dáði Lárus bónda mikið og nefndi hann jafnan húsbóndann með virðingartóni. Sveini þótti ósköp vænt um flöskuna og naut áhrifa hennar af innileika. Aldrei skipti Sveinn skapi og virtist sem öllum þætti vænt um hann er honum kynntust. Aldrei var Sveinn við kvenmann kenndur, svo vitað væri. Hann taldi heimili sitt í Grímstungu til æviloka. Þótti við hæfi í erfísdrykkju Sveins að hafa í staupinu og nokkrir náfrændur hans fóru síðan að leiðinu og tóku lagið.

Mandates/sources of authority

Í Grímstungu var gamall og stór bær sem stóð sunnan og ofan við gamla kirkjugarðinn. Man ég ógreinilega eftir bænum nema hvað hann var hrörlegur. Hann var að mestu úr torfi sem flestar byggingar á þessum tíma. Baðstofan var portbyggð og vestust í röð bæjarhúsanna. Aðeins einu sinni mun ég hafa komið í Grímstungubæinn. Aðalíverustaður heimilisfólksins var á efri hæð baðstofunnar en eldhúsið niðri og gengið úr því upp í baðstofuna á loftinu. Arið 1921 var íbúðarhúsið byggt í Grímstungu það er enn stendur og var Karl Friðriksson þar yfirsmiður. Lengi vel var ein stofa þvert yfir húsið að sunnanverðu, kölluð baðstofa að fyrri siðvenju og var þar vinnustaður heimilisfólksins og svefnhús fyrir sumt af því. Foreldrar Péturínu sváfu í baðstofunni og einnig Ragnheiður, systir hennar. Hjónin sjálf sváfu lengst af í vesturhúsinu sem var fyrir miðju húsinu að vestan en stofan var í norðvesturhorni þess.

Internal structures/genealogy

Ábúendur;

1899-1910- Björn Eysteinsson 1. janúar 1849 - 23. nóvember 1939 Bóndi á Hurðarbaki á Ásum 1784-77, síðar á ýmsum stöðum; í Svínadal, Vatnsdal og Víðidal og á Réttarhóli frá 1886-1891. Lengst af bóndi í Grímstungu í Vatnsdal. „Alkunnur dugnaðar- og atgervismaður, allra manna úrræðabeztur; hófst úr fátækt til góðra efna, rausnarmaður“ segir í ÍÆ. Seinni kona hans; Helga Sigríður Sigurgeirsdóttir 25. maí 1860 - 14. október 1906 Var í Svartárkoti, Lundarbrekkusókn, S-Þing. 1860. Húsfreyja í Grímstungu.

1910- Lárus Björnsson 10. desember 1889 - 27. maí 1987. Bóndi í Grímstungu í Vatnsdal, Hún. Bóndi í Grímstungu, Undirfellssókn, A-Hún. 1930. Kona hans 13.5.1915; Péturína Björg Jóhannsdóttir 22. ágúst 1896 - 23. júlí 1985 Húsfreyja í Grímstungu, Undirfellssókn, A-Hún. 1930. Síðast bús. í Áshreppi.

1947-1953- Ragnar Jóhann Lárusson 5. júlí 1924 - 7. apríl 2016. Var í Grímstungu, Undirfellssókn, A-Hún. 1930. Verkstjóri í Kópavogi. Kona hans; Elín Jónsdóttir 28. mars 1926 - 7. nóv. 2013. Var á Rauðabergi II, Prestbakkasókn, V-Skaft. 1930. Húsfreyja og fékkst við ýmis störf í Kópavogi.

1959-1964- Grímur Heiðland Lárusson 3. júní 1926 - 23. okt. 1995. Bóndi í Grímstungu í Áshr., A-Hún., síðar verkamaður í Reykjavík. Var í Grímstungu, Undirfellssókn, A-Hún. 1930. Síðast bús. í Reykjavík. Seinni kona hans; Magnea Halldórsdóttir 22. ágúst 1931 - 23. mars 2013. Húsfreyja í Reykjavík.

General context

Landamerkjaskrá fyrir Grímstungu heimalandi og heiðarlandi, eign Undornfellskirkju, liggjandi í Áshreppi í Húnavatnssýslu.

Að vestanverðu ræður Álptaskálará allt þar til Búkarkvísl í hana rennur, síðan ræður Búkarkvísl til sinna upptaka, og svo til suðurs, eptir því sem vötn að draga, svo allar hálfar Lambatungur móts við Haukagilsheiðar eiganda. Úr Álptaskálarárgili er stefnan eptir fornum farveg, er liggur fyrir sunnan svo nefndan Rjettarhólma, og stefnir til landnorðurs úr gilinu, og beint í Pollshamar austan Vatnsdalsár, er sá klettur niður við láglendið nokkru utar en Sauðarskjól. Að austanverðu ræður Vatnsdalsá allt til hennar upptaka, og svo beint til suðurs, til jökla.

Undornfelli, 10. júní 1890.
Hjörleifur Einarsson vegna prestakallsins.
J. Hannesson, vegna eiganda og umráðamanns Haukagils.

Lesið upp á manntalsþingi að Ási í Vatnsdal, hinn 10. júní 1890, og innfært í landamerkjabók Húnavatnssýslu, No. 221, fol. 115.

Gamli bærinn í Grímstungu sem var rifinn 1921 stóð þar sem nýbýlið Hjarðartunga stendur.

Kvisthagi, beitarhús frá Grímstungu. Eigandi Eggert Lárusson en nýttur af Lárusi Björnssyni.
Byggingar frá 1944. Fjárhús yfir 350 fjár. Hlaða 450 m3. Votheysgryfja 50 m3. Tún 12 ha. Veiðiréttur í Vatnsdalsá.

Húnaþing II bls 348

Relationships area

Related entity

Undirfellskirkja 1893- (1893)

Identifier of related entity

HAH00569a

Category of relationship

associative

Dates of relationship

Description of relationship

Related entity

Sveinn Jónsson (1872-1963) Grímstungu (23.7.1872 - 25.2.1963)

Identifier of related entity

HAH05996

Category of relationship

associative

Dates of relationship

Description of relationship

vinnumaður þar 1920

Related entity

Margrét Sigvaldadóttir Blöndal (1830-1890) Hvammi Vatnsdal (29.6.1830 - 3.10.1890)

Identifier of related entity

HAH06729

Category of relationship

associative

Dates of relationship

Description of relationship

var þar 1845

Related entity

Þorsteinn Björnsson (1886-1973) Selsundi á Rangárvöllum (11.12.1886 - 27.5.1973)

Identifier of related entity

HAH06635

Category of relationship

associative

Dates of relationship

Description of relationship

barn þar 1901

Related entity

Þorsteinn Eggertsson (1836-1881) Haukagili (3.2.1836 - 29.8.1881)

Identifier of related entity

HAH06533

Category of relationship

associative

Dates of relationship

Description of relationship

Bóndi þar 1875

Related entity

Kristín Ingibjörg Lárusdóttir (1931-2016) Bakka í Vatnsdal (5.12.1931 - 25.4.2016)

Identifier of related entity

HAH01667

Category of relationship

associative

Dates of relationship

1931

Description of relationship

fædd þar

Related entity

Jakob Árnason (1858) ráðsmaður Grímstungu (27.10.1858 -)

Identifier of related entity

HAH05211

Category of relationship

associative

Dates of relationship

Description of relationship

vinnumaður þar 1920

Related entity

Skriður í Vatnsdal

Identifier of related entity

Category of relationship

associative

Dates of relationship

Description of relationship

– Grímstunga: …Túninu granda leirskriður af brattlendi. Ekki er fjárhúsi óhætt fyrir snjóflóði. (Jarðabók Árna Magnússonar og Páls Vídalíns, Vatnsdalshreppur fremri 1706). – Þórhallastaðir: …fornt eyðibýli, tilheyrir Grímstungu. Girðingarnar hafa brattlendisskriður og Vatnsdalsá eyðilagt og að manna meining aldrei bólstaður verið í 200 ár, eður lengur. Örvænt aftur að byggja, því skriður hafa töður og engjar öldungis eyðilagt. (Jarðabók Árna Magnússonar og Páls Vídalíns, Vatnsdalshreppur fremri 1706). – Þórhallastaðir: …Hinum megin (vestan) ár, gegnt Sunnuhlíð, sjást vallgrónar tættur á grænum bala í litlum hvammi. Þarna stóðu Þórhallastaðir, þar sem Grettir glímdi við Glám. Hlíðin vestur og upp af bænum er allbrött, og má því með sanni segja, að skammdegi sé þar langt. Árni Magnússon segir, að bæjarstæðið sé öllum kunnugt, og haldi það enn nafninu. Girðingarnar hafi brattlendisskriður og Vatnsdalsá eyðilagt. „Þar hefur aldrei bólstaður verið í 200 ár eða lengur og skal átölulaust vera Grímstunguland um aldur og ævi (Árbók FÍ, 1964).

Related entity

Sigurgeir Björnsson (1885-1936) Orrastöðum (7.10.1885 - 28.6.1936)

Identifier of related entity

HAH07406

Category of relationship

associative

Dates of relationship

7.10.1885

Description of relationship

Fæddur þar

Related entity

Helga Björnsdóttir (1856-1925) Hindisvík (4.4.1856 - 11.1.1925)

Identifier of related entity

HAH04875

Category of relationship

associative

Dates of relationship

Description of relationship

Barn þar 1860

Related entity

Þorlákur Helgason (1862-1958) Bala ov Blönduósi (16.1.1862 - 24.10.1958)

Identifier of related entity

HAH04980

Category of relationship

associative

Dates of relationship

Description of relationship

fjármaður þar 1880

Related entity

Vigdís Björnsdóttir (1896-1979) Bjargi Blönduósi (21.8.1896 - 14.3.1979)

Identifier of related entity

HAH04975

Category of relationship

associative

Dates of relationship

Description of relationship

Barn þar

Related entity

Kristbjörg Pétursdóttir (1882-1974) Grænumýri Blönduósi (26.6.1882 - 18.10.1974)

Identifier of related entity

HAH04923

Category of relationship

associative

Dates of relationship

Description of relationship

Ráðskona þar

Related entity

Illiflói á Grímstunguheiði ((1900))

Identifier of related entity

HAH00328

Category of relationship

associative

Dates of relationship

Description of relationship

Related entity

Álkugil í Vatnsdal ((1880))

Identifier of related entity

HAH00020

Category of relationship

associative

Dates of relationship

Description of relationship

Related entity

Hjarðartunga í Vatnsdal (1962)

Identifier of related entity

HAH00047

Category of relationship

associative

Dates of relationship

Description of relationship

Hjarðartunga stendur þar sem gamli Grímstungubærinn stóð

Related entity

Haukagil í Vatnsdal ((900))

Identifier of related entity

HAH00046

Category of relationship

associative

Dates of relationship

29.7.1890

Description of relationship

Sameiginleg landa mörk

Related entity

Undirfellskirkja (1893) (1893-1990)

Identifier of related entity

HAH10010

Category of relationship

associative

Dates of relationship

Description of relationship

Related entity

Eggert Lárusson (1934-2007) Hjarðartungu í Vatnsdal (16.9.1934 - 4.1.2007)

Identifier of related entity

HAH01174

Category of relationship

associative

Dates of relationship

Description of relationship

Eigandi Hjarðartungu þar sem gamli bærinn stóð til 1921

Related entity

Sauðadalur ((900))

Identifier of related entity

HAH00405

Category of relationship

associative

Dates of relationship

Description of relationship

Related entity

Vatnsdalur (um 880 -)

Identifier of related entity

HAH00412

Category of relationship

associative

Dates of relationship

Description of relationship

Related entity

Kristín Sveinsdóttir (1863) Undirfelli 1901 og Grímstungu 1910 (20.3.1863 -)

Identifier of related entity

HAH06641

Category of relationship

associative

Type of relationship

Kristín Sveinsdóttir (1863) Undirfelli 1901 og Grímstungu 1910

is the associate of

Grímstunga í Vatnsdal

Dates of relationship

Description of relationship

þar 1910 og barnfóstra þar 1930

Related entity

Grímstunguheiði ((1950))

Identifier of related entity

HAH00017

Category of relationship

hierarchical

Type of relationship

Grímstunguheiði

is controlled by

Grímstunga í Vatnsdal

Dates of relationship

Description of relationship

Related entity

Halldóra Pétursdóttir Briem (1853-1937) Álfgeirsvöllum (26.12.1853 - 5.7.1937)

Identifier of related entity

HAH04728

Category of relationship

hierarchical

Type of relationship

Dates of relationship

Description of relationship

Húsfreyja þar 1875

Related entity

Helga Sigurgeirsdóttir (1860-1906) Grímstungu (25.5.1860 - 14.10.1906)

Identifier of related entity

Category of relationship

hierarchical

Type of relationship

Helga Sigurgeirsdóttir (1860-1906) Grímstungu

controls

Grímstunga í Vatnsdal

Dates of relationship

Description of relationship

Related entity

Haraldur Teitsson (1907-2001) Grímstungu (1.3.1907 - 14.10.2001)

Identifier of related entity

HAH04834

Category of relationship

hierarchical

Type of relationship

Haraldur Teitsson (1907-2001) Grímstungu

controls

Grímstunga í Vatnsdal

Dates of relationship

Description of relationship

Bóndi þar

Related entity

Kárdalstunga í Vatnsdal ((950))

Identifier of related entity

HAH00050

Category of relationship

hierarchical

Type of relationship

Kárdalstunga í Vatnsdal

is controlled by

Grímstunga í Vatnsdal

Dates of relationship

Description of relationship

Eigandinn var beneficium Grímstúnga. 1706

Related entity

Björn Eysteinsson (1849-1939) Grímstungu ov (1.1.1849 - 23.11.1939)

Identifier of related entity

HAH02803

Category of relationship

hierarchical

Type of relationship

Björn Eysteinsson (1849-1939) Grímstungu ov

controls

Grímstunga í Vatnsdal

Dates of relationship

1899

Description of relationship

1899-1910

Related entity

Lárus Björnsson (1889-1987) Grímstungu (10.12.1889 - 27.5.1987)

Identifier of related entity

HAH01709

Category of relationship

hierarchical

Type of relationship

Lárus Björnsson (1889-1987) Grímstungu

controls

Grímstunga í Vatnsdal

Dates of relationship

1910

Description of relationship

Related entity

Ragnar Jóhann Lárusson (1924-2016) (5.7.1924 - 7.4.2016)

Identifier of related entity

HAH01852

Category of relationship

hierarchical

Type of relationship

Ragnar Jóhann Lárusson (1924-2016)

controls

Grímstunga í Vatnsdal

Dates of relationship

1947

Description of relationship

1947-1953

Related entity

Grímur Lárusson (1926-1995) (3.6.1926 - 23.10.1995)

Identifier of related entity

HAH01254

Category of relationship

hierarchical

Type of relationship

Grímur Lárusson (1926-1995)

controls

Grímstunga í Vatnsdal

Dates of relationship

1959

Description of relationship

1959-1964

Related entity

Magnea Halldórsdóttir (1931-2013) (22.8.1931 - 23.3.2013)

Identifier of related entity

HAH01726

Category of relationship

hierarchical

Type of relationship

Magnea Halldórsdóttir (1931-2013)

controls

Grímstunga í Vatnsdal

Dates of relationship

1959

Description of relationship

1959-1964

Access points area

Subject access points

Place access points

Occupations

Control area

Authority record identifier

HAH00044

Institution identifier

IS HAH-Bæ

Rules and/or conventions used

Status

Final

Level of detail

Full

Dates of creation, revision and deletion

GPJ 1.4.2019

Language(s)

  • Icelandic

Script(s)

Sources

Guðmundur Paul
Jarðarbók Árna Magnússonar og Eggerts Ólafssonar 1706. Bls 284
file:///C:/Users/Notandi/AppData/Local/Microsoft/Windows/INetCache/IE/TYHI81U1/H%C3%BAnavatnss%C3%BDsla.pdf
Landamerkjabók Húnavatnssýslu, No. 221, fol. 115.
Húnaþing II bls 348
Húnaþing II bls 340

Maintenance notes

  • Clipboard

  • Export

  • EAC

Related subjects

Related places